• نشریه‌ی خبری-تحلیلی بلوطستان

    مدیرمسئول و صاحب امتیاز: محمد بساطی

    09169568480  📞

    baloutestan@yahoo.com ✉️

  • درباره‌ی اقوام زاگرسی لر، لک و کرد


    تاریخ نانوشته‌ی لرستان را در
    پرونده‌های بلوطستان بخوانید.
  • خانه / اخبار میانی / حکومت مهرعلی خان «امیرمنظم» بر ولایت ثلاث با حکم وثوق‌الدوله

    حاج حسین آزادبخت مومه‌وند

    حکومت مهرعلی خان «امیرمنظم» بر ولایت ثلاث با حکم وثوق‌الدوله

    گروه تاریخ بلوطستان: حاج محسن خان مظفرالملک حاکم لرستان مشاوری و پیشکاری لرستان را به صیدمهدی خان امیرالعشایر حسنوند و نزدیکانش وگذارنمود، صیدمهدی خان حسنوند هم تمام پست‌های مهم را بین یارانش تقسیم کرد،حکومت دلفان وسلسله به قاسم خان میر پنج واگذارد شد و باقرخان سرتیپ امرایی به ریاست حکومت ترهان وچگنی وفرماندهی فوج امرایی (ترهان) منصوب گشت، حاج عالی خان سگوند و صیدمهدی خان امیرالعشایر دیگر پست های لرستان را بین نزدیکان ویارانشان تمامأ تقسیم کرده و پس از مرگ فتح الله خان سرتیپ امرایی پیشکاری لرستان به حاج عالی خان سگوند رسید تا زمانی که در قید حیات بودند پیشکاری لرستان با اوبود که در دومین حکومت حاج محسن خان مظفرالملک، بیش از یکصد سال ازعمرحاج عالی خان گذشته بود که دراین زمان مهرعلی خان فرزنداو ازجانب ناصرالدین شاه قاجاربه درجه سرتیپی وفرماندهی فوج های سواره سگوند مفتخرگردیده بود،او اجازه یافت که دروقت جشن ودیدن سان های نظامی ودرزمان حضورمقامات ارشد مملکتی ازاین لباس ودرجه رسمی استفاده کند که پس ازفوت حاج عالی خان پدرش سرپرستی وهمچنان فرماندهی فوج سواره ایل سگوند و مشاوراول حکومت لرستان بعهده او بود و پیشکاری لرستان نیز بعهده صیدمهدی خان امیرالعشایرحسنوند بود ،که درکنارش فرزندی شایسته ،شجاع ،سلحشور دانا وآگاه به حکومت ، پاک دامن وسخنور و اندیشمند وسخاوتمند ومهربان قرارداشت، بنام مهرعلی خان حسنوند، این جوان از شروع کارسیاسی وحکومتی چنان دردل حاکمان جای گرفت که درتمام کارهای حکومتی لرستان ازمشاوران خوب حاکم لرستان به شمار می آمد.
    مهرعلی خان چنان شایستگی از خود نشان داد که سرباش تمام بزرگان درمنطقه شمال لرستان بود او جوانی خوش سیما ،خوش بیان ومهربان بود ،آن قدر از خودلیاقت و بزرگی نشان داده بود که مورد توجه دولتیان در مرکز قرار گرفته و در زمان نخست وزیری وثوق الدوله ، مهرعلی خان امیرامجد حسنوند در تهران مدتی مهمان نخست وزیربود و با او دیدارهایی داشت ،و نخست وزیر از او خواست که پست والی گری استان فارس را قبول کند اما مهرعلی خان حسنوند روی علاقه ای که به لرستان داشت قبول نکرد و درخواست حکومت نهاوند وملایر و تویسرکان را نمود که مورد قبول صدراعظم و وزیرداخله قرار گرفت، آن سه شهر درآن زمان معروف بودند به ثلاثه ، درپایان این دیدار، توسط نخست وزیر و وزارت داخله از دربار ، احمدشاه قاجار تقاضای اعطاءی لقب امیرمنظم برای مهرعلی خان حسنوند می شود که مورد تائید شخص پادشاه قرارمی گیرد، و از آن تاریخ ایشان معروف به امیرمنظم شد که به تمام بازماندگان این خاندان منظمی می گویند.

    تصویر مهرعلی خان «امیرمنظم»

    کتاب تاریخ روزگار قاجار در (ص ۷۵۵ و۷۵۶) چنین آورده که درسال۱۳۳۶ قمری عده زیادی ازقحطی زدگان فارس وشیراز که آنهارا وطنی می خواندند به لرستان وارد شدند ،تعداد زیادی ازایشان در شهرخرم آباد مانده، درخانه اعیان و ثروتمندان به کار مشغول شدند وعده دیگر به نقاط حاصلخیز وپرغله لرستان روی آوردند وبیشتر به طرف الیشتر رفتند، امیرمنظم که درعین اشتراک مسلک با سایر خوانین ، مردی رئوف ودست دل باز وبیچاره نواز بود ،نهایت مساعدت و ارفاق را درحق این قحطی زدگان به جای آورد .عده ای را درمرکز بخش نگاه داشت و وسایل معیشت برای آنان فراهم ساخت وباقی مانده را در بین قراء الیشتر تقسیم کرد وهرچند نفر را به یک قریه پرجمعیت فرستاد .
    در ص ۷۵۶ چنین آورده که در زمستان همین سال ( ۱۳۳۶ ه ق) امیر منظم با ارودی از سلسله به سمت سه ولایت نهاوند و ملایر و تویسرکان به حرکت درآمد و چون به نهاوند وارد شد هواخواهنش او را به تصرف آن شهر تشویق کردند و او هم منتظر چنین تعارفی بود در نهاوند لنگر انداخت ودرآن هنگام درنهاوند حاکمی مستقل نبود ولی ادارات مالیه وپست وتلگراف وشهرداری وغیره درآن شهر وجود داشت ،اداره خالصجات دو انبار بزرگ از محصول غله آن سال انباشته بود وامورحکومت آنجا را ،وزارت داخله به حاکم ملایر سپرده بود یعنی نهاوند یکی ازولایات ثلاث بود که حاکم نشین این سه ولایت در شهرملایرمستقربوده، مهرعلی خان امیرمنظم حسنوند که با عده کثیری ازاعیان ومالکین نهاوند پیمان دوستی واتحاد داشت با صلاح‌دید آنان، با امین مالیه نهاوند و کارمندان او وهمین طور با سایر مأمورین و رؤسای ادارات نهاوند بنای مخالفت و کارشکنی را گذاشت و چون آنها در مقابل بی‌اعتنایی نشان دادند دستورداد اموال و اثقال روسا و مامورین نهاوند را ضبط کردند آنان نیز، در مقام شکایت به دولت و مقامات مسئول برآمدند، اما از آن جا که مهرعلی‌خان امیرمنظم حسنوند، قبلأ به وسیله مظفرالملک اولیاء امور را در تهران باخود موافق ساخته بود اهمیتی به شکایات آنان نمی داد ومرکزی ها هم که نظر موافقشان قبلأجلب شده بود وازمراتب کفایت ولیاقت امیرمنظم آگاه بودند، گوش به این شکایات نداده وحکم حکومت نهاوند را برای او فرستادند
    مهر علی خان امیر منظم حسنوند درشمار فرمانداران آن روزگاروارد و مشغول کار شد و میر زا رحیم‌‌خان معین‌السلطنه چاغروند دوست و رفیق خود را نیز به سمت معاونت خود تعیین نمود، برای تحکیم موقعیت خود دختر ابراهیم خان ظفرالسلطان راکه خواهر ظفرالسلطان فعلی (آقای اسماعیل خان ظفری بود ) به زنی گرفت و نیز من باب تثبیت موقعیت خود در بخشهای اطراف نهاوند، قرای بیان، ورازینه ، و تکه را هم ابتیاع کرد، چون دراوایل تابستان مرض و با درشهر شایع شده بود، ایشان ،چند نفررا از طرف خود درنهاوند گذاشته سپس به قریه بیان که جدیدا خریداری کرده بود آمده و از آن جا به الیشتر مراجعت نمود، اوقاتی که امیر منظم در بیان اقامت داشت، عده‌ای ازخوانین نهاوند به پشت گرمی جعمی از لرستانیان، که به موفقیتهای امیر منظم باچشم حسرت وحسادت می‌نگریستند، لوای مخالفت و دشمنی علیه امیرمنظم برافراشته شد، و در حوالی قریه فیازمان جنگی فیمابین حسنوندها که نفرات جنگی و رزمی امیرمنظم بودند با آنها درگرفت، روز اول سواران و تفنگچیان امیرمنظم شکست خوردند، ولی از آنجا یی که امیرمنظم مردی لایق و مدبرو خوش رفتار بود بالاخره مخالفین مزبور را به نیروی تدبیر رام ومطیع خود ساخت.

    15 نظر

    1. مهدی اسدیان بیرانوند

      حداقل مقاومتی از خود نشان میدادی دوست من
      اینگونه سر مبارکت بالایی دار نرود
      خدا رحمتت کند و از تقصیراتت بگذرد.

      • فاطمه فرج الهی

        سلام
        شیخ علی خان هم مقاومتی از خود نشان نداد
        شیخعلی خان همان قهرمان ایل بیرانوند همان شخصی که میخواست از عقاب آسمان لرستان باج بگیرد
        سپهبداحمد امیراحمدی درخاطرات خود مینویسد شیخعلی خان فردی بیسواد و دارای لباسهائی ژنده و کثیف بود این شخص را در منطقه کمالوند برخلاف آنچه که گفته بود ( عقاب باید باج بدهد) ایشان را خیلی راحت بدون هیچ واکنشی دستگیر و به دار آویختم

    2. رضا ذوالفقاری

      امیر منظم مهر علی خان منظمی حسنوند در راه دفاع از کیان لرستان بزرگ ب فیض عظمای شهادت نائل شد؛خدایش رحمت کند ….

    3. درحین بازپرسی محکمه ی عشایرلردرسال 1302شمسی مرحوم امیرمنظم به هیچ یک ازسوالات بازپرس جواب نداده وایشان گفتند؟حال که قرارست اعدام گردیم این سوال وجوابات چه مفهومی دارد

    4. محمد حسنوند

      “ن و القلم و ما يسطرون” نشان از حرمت و قداست قلم و جایگاه ویژه اهل قلم را بخوبی نشان می‌دهد اما متأسفانه شما توجیهات و گزارشاتی مربوط به تاریخ لرستان ابراز داشته اید که هیچکدامشان واقعیت ندارد . شما دوست عزیز بهتر بود به همان شرح وقایع بپردازید و از ذکر دلایل نا معقول دوری کنید . نوشته جنابعالی در این موارد قابل توضیح است که خواهشمند است اصلاح فرمائید.
      اگر حکومت نهاوند وملایر و تویسرکان مورد قبول صدراعظم و وزیرداخله قرار گرفته است
      1- پس چرا او بخاطر نا امنی و آشوب اواخر حکومت قاجار و درهم ریختگی اوضاع از الشتر وارد خاوه می شود وبه طرف نهاوند حرکت می کند و به زور وارد نهاوند می شود.
      2- اگر حکومت این سه شهر به ایشان واگذار شده پس چرا دیگر شهر های ملایر تویسرکان را تصرف نکرد. تنها بر قسمتی از نهاوند آن هم کمتر از یک سال دوام آورد .
      3- گر ایشان از طرف دولت برگزیده شد چرا بعد از چندین ماه باید با قوآ قهریه از کار برکنار و اعدام گردد.
      این چه حاکم بر گزیده دولت بود که به گفته خودتان مردم آن محل در فیازمان با او جنگیدند.
      4- اگر ایشان امور را در تهران باخود موافق کرده وحکم حکومت نهاوند را برای او فرستادند پس چرا اعدامش کردند.
      برای شناخت بهتر این شخص به سند زیر نگاهی می اندازیم.
      سرهنگ موسی خان در سال1295 ش در سن 64 سالگی توسط مهرعلی خان حسنوند که او را برای ضیافتی به منزلش دعوت کرده بود به وسیله چای که درآن سم ریخته شده بود به همراه دونفر دیگر مسموم و کشت. این بدترین کار ممکن است که مهمانی را به خانه ات دعوت کنی و با مسموم کردنش او را بکشی. حتی اگر دشمنت باشد. چون از رسم جوانمردی که مردان آن زمان بسیار پایبندش بودن بدور بود . اما مهرعلی خان منظمی که خود را مرد اول ایل سلسله میدانست این کار را انجام داد کاری که نامردترین ترین مردان آن را انجام نمیدهند با این کار لطمه بزرگی بر حیسیت خود زد و تاریخ هیچ گاه آن را فراموش نمیکند.(کتاب نام آوران لرستان صفحه 210)

      • حسین آزادبخت موموند

        باسلام حضور همه دوستان گرامی موضوع کامنت بالا که بنام جناب محمدحسنوند است
        که سزاوار پاسخ دادن نبود ولی چون به کتاب ارزشمند نام آوران استاد والی زاده اشاره کرده بود ناچارشدم به آن پاسخ دهم حال توجه عزیزان را به عین نوشته صفحه 210 کتاب نام آوران استاد محمدرضا خان والی زاده جلب می نمایم
        در باره علت مرگ موسی خان سرهنگ شهرت دارد که برخی از بنی اعمال او که با وی دشمن بوده .وی را به خانه ی خود دعوت کرده واورا با خوراندن چای یا قهوه.مسمومنموده اند..واللهاعلم دوستان این عین نوشته ص 210 کتاب نام آوران جناب والی زاده است قضاوت باشما
        وپاسخ به بقیه اهانت های ایشان به ارزشمندترین فرزنداین آب وخاک را خواهم داد

        ک

    5. حسین آزادبخت موموند

      باسلام ادامه پاسخ به محمد حسنوند
      دوستان عزیز این آقا از روی قرض و… این کامنت را گذاشته است که به نظر فدوی قابل جواب نیست
      چون من طبق اسناد ذکر شده این مطلب را تهیه کرده وانتشار داده ام اگر دوباره به آن اسناد اشاره شوداز نظر ایشان همان است که مرغ یک پادارد
      من فقط باز مطلبی از کتاب نام آوران نوشته جناب والی زاده می آورم که ایشان دریک مورد به این کتاب اشاره دارد که من هم اصل آن صفحه ده راجهت دید خوانندگان عزیز درکامنت قبلی گذاشتم
      و حال توجه بزگواران را به نوشته جناب آقای والی زاده در کتاب نام آوران درباب شخصیت بزرگ مردی از لرستان جلب می نمایم عین مطلب کتاب

      مهرعلی خان امیر منظم
      مهرعلی خان امیر منظم پسر اکبر وارشد صیدمهدی خان حسنوند .پسر حسین خان .پسر عبدالعلی خان ونوه ی خدایی خان حسنوند است .مشارالیه .آخرین خان متنفذی بودکه از نسل خدایی خان به وجود آمد ودر سال 1302شمسی .به دستور سپهبد امیر احمدی فرمانده ی قوای غرب اعدام شد به قراری که شهرت دارد .مهرعلی خان را هیچ گناهی نبود ه وامیر احمدی به طمع تصاحب احوالش اورا مقصر قلمداد نمود واعدام کرد مشارالیه مهرعلی خان .تنها مرد متنفذ لرستان بود که هیچ گاه روابط خود را حتی در دوره ی هجده ساله ی هرج ومرج که عملا لرستان از خاک ایران تجزیه شده ودر دامن انگلیسی ها افتاده بود .با دولت قطع نکرد وهمیشه قاصد اواز الیشتر به تهران می رفته است
      در حکومت وثوق الدوله .مهرعلی خان .ولایات ثلاثه ونهاوند را تصرف کرد .وبه ناچار حکومت وی بر مناطق مزبور نیز به رسمیت شناخته شد ودست خط حکومت او بر ولایات مزبورصادر کردید مشارالیه .روی هم رفته از خوانین خوب وفهمیده ی لرستان بود
      این قسمتی از نوشته کتاب نام آوران جناب ولی زاده در صفحه 400 آن کتاب می باشد که بنظر می رسد

      • با سلام البته ایشان مرد بزرگی بودن و در این شکی نیست اما متاسفانه در دوران اقتدارش چندین اشتباه مرتکب شد که همه این کارها برای بدست اوردن قدرت بود مهرعلی خان حسنوند نمی توانست ببیند که در منطقه سلسله کسان دیگی وجود دارن و دوست داشت یکه تاز سلسله باشد و حتی اگر فرصتی پیش می آمد تمام بزرگان لرستان را نیز از پیش پای خود بر میداشت که کمک او به امبر احمدی در سال آخر عمرش به همین منظور بود. رفتارهای او در شان اولادان خدایی خان حسنوند نبود که همگی خدمت گذار مردم بودن و صلح طلب البته تاریخ هیچ گاه فراموش نمی شود و آیندگان در مورد اعمال خوب و بد بزرگان قضاوت خواهند کرد.

    6. با سلام .استاد عزیز لازمه بیان واقعیت های تاریخی داشتن صداقت و شجاعت است.بنده کتاب تاریخ لرستان در دوره پهلوی رو خوندم این کتاب در کتابخانه ملی ایران در تهران موجوده هرکسی خواست می‌تونه بره تهیه کنه بخونه درصفحات ۷۶تا۹۷ این کتاب راجب مهرعلی خان توضیح داده اگه دوستان این کتابو بخونن می‌دونن ک شما صداقتی چندانی در بیان حقایق نداشتید یا تنها منبع شما صحبتهای مردم عام با کلی تحریف و جانبداری بوده. مهرعلی خان تشنه قدرت و حکومت کردن بود ولی هیچگاه نتوانست ب تیره جهانسلطانی و قلندرحبشی و منطقه فیروزآباد مسلط بشه و زمانیکه سرهنگ امیر احمدی وارد لرستان شد برای جنگ با بیرانوندها (شیخعلی خان)و سایر طوایف اون منطقه چون از مهرعلی خان کمک خواست شرط پذیرش مهرعلی خان این بود ک امیر احمدی نیروهای نظامی در اختیارش قرار بده و کمکش کنه ک بتونه ب الشتر و جهانسلطانی ها و فیروز آباد ک در اصل مخالفینش بودن چیره بشه (ک در راس آنها صید هاشم خان جهانسلطانی و چنگیز خان کولیوند بودن) همین امر باعث نابودیش شد .چون هم سران طایفه جهانسلطانی اسیر و خلع سلاح شدن و هم ب بهانه مالیات بعضی تیره های حسنوند (جهانسلطانی ها و تیره قلندرحبشی ها) و کولیوند های فیروز آباد غارت و خلع سلاح شدند و روزی ک مهرعلی خان دستگیر شد و تقاضای کمک کرد بخاطر کینه عده زیادی از مردم الشتر و فیروز آباد و خلع سلاح شدنشون ک بوسیله خود مهرعلی خان و با کمک قوای دولتی انجام شد هیچ کمکی بش نشد .علت نا راحتی و درگیری مهرعلی خان با جهانسلطانی ها هم سر این بود ک حکومت مهرعلی خانو قبول نداشتن و بهش مالیات نمیدادن و مهرعلی خان نتوانسته بود بر اونها پیروز بشه ک ورود قوای نظامی امیر احمدی فرصت خوبی بود برای انتقام گرفتن.در این کتاب ب صراحت میگه ک قدرت مهرعلی خان قدرتی بوده ک از طرف حاکم قجری لرستان بهش داده میشه و زمانیکه حکومت قاجار تمام و رضا شاه ب قدرت میرسه مهرعلی خان با کمک نیروهای دولتی و ب بهانه کمک ب ارتش حتی بعضی از تیره های ایل بیرانوندهم ب بهانه مالیات غارت می‌کنه و در اوج قدرتش نزدیک ب سه هزار تفنگچی داشته ک همیشه پانصد تفنگچی همراهش بودن .و بزرگترین خانی بود ک بر خلاف خوانین دیگر لرستان ک با ارتش رضا شاه جنگیدن برعکس ب ارتش رضاشاه جهت سرکوبی عشایر لرستان کمک کرد.قضاوت دیگران کار ما انسان های ناقص نیست ولی واقعیت این چیزی بود ک از نامه ها و مکاتبات سرهنگ امیر احمدی و عده ای از عواملش در اون دوره ثبت شده و درین کتاب نوشته شده .ببخشید اگه طولانی شد .

    7. باسلام من ار این نقد جنابعالی چیزی متوجه نشدم اول اینکه امیر احمدی امیر بود نه سرهنگ دوم مهرعلی خان که بقول شما سه هزار تفنکچی داشت چه جور توان گرفتن مالیات از اقوام خودبنام جهانسلطانها را نداشته وبقیه مطالب شما را من درک نکردم خوب است یکی از عزیزان الیشتریا برزگان حسنوند به گفته های شما پاسخ دهد

      • بهار لَشَنی زَند حسنوند

        زنده و پایدار بار ایل مقتدر و بزرگ حسنوند لکستان
        حسنوند ایلی به پهنای ایران زمین

    8. بهار لَشَنی زَند حسنوند

      زنده باد لک و لکستان روح مرحوم مهرعلی خان امیرمنظم خان مقتدر شاد

    9. با سلام .در کتاب تاریخ لرستان دوره پهلوی از صفحات ۷۵تا۹۶کامل راجب مهرعلی خان و کارهایی ک کرده توضیح کامل داده شده ک در کتابخانه ملی تهران موجوده.مهرعلی خان بجز نابودی و دشمنی چیزی برای لرستان نداشت حتی ب نیروهای مبارز لرستانی خیانت کرد با امید ب اینکه بتونه بر تمام لرستان و ثالث حکومت کنه ولی قافل ازین بود ک رضا شاه برای براندازی بساط خان و خان بازی اومده و برای رسیدن ب مقاصدش از دولت تقاضای نیروی نظامی کرد و …..مهرعلی خان حتی ب خود حسنوندا هم رحم نکرد (تیره جهانسلطانی و صید هاشم خان جهانسلطانی)….در نهایت عارضم ک خان بزرگ و ایلیاتی واقعی حسنوندا موسی خان سرهنگی بود هم شجاعت واقعی داشت هم مردانگی هم بسیار مردمی و محبوب بود والا مهرعلی خان از طریق نیروهای دولتی و با کمک قوای دولتی تونست خودشو بزرگ کنه.من واقعا بی طرف و صادقانه تاریخی رو ک خوندم ک توسط عوامل دولتی در اون دوره مکاتبه شده بود و الان در کتابخانه ملی تهران موجوده اینارو بیان کردم.خدا روح تمامی بزرگان لرستان رو شاد کنه

    پاسخ بدهید

    ایمیلتان منتشر نمیشود

    رفتن به بالا